Чирмешән районында авыл хуҗалыгы ни хәлдә

- Радик Равилевич, игенчеләр өчен яз һәрвакыт кызу чор. Кәефләрегез ничек? Кырлар язгы чәчүгә әзерме?

- Кәефләр начар түгел. Быел гомуми чәчү мәйданы - 55 118 гектар. Техника 100 процент әзер: кырга 225 трактор һәм 128 чәчкеч чыкты. Көзге культуралар да сөендерә. 10 454 гектарның 95 процент әйбәт хәлдә. Бу 2026 ел уңышы өчен - бик ныклы нигез. Сүз уңаеннан, бу кырларны тукландыруга 94 проценты да керешкәннәр инде. Традицион рәвештә алда «ЧИРМЕШӘНАГРО» хуҗалыгы бара. Бүген барлык хуҗалыклар да язгы чәчүне башладылар.

- Сизелә, быел «техник культуралар»га ставка ясалган. Ни өчен икмәк мәйданнарын киметәсез?

- Әйе, бөртекле культуралар бераз азрак булачак (25 345 га), ә техник культураларга 24 685 гектар бирәбез. Бу икътисади яктан файдылырак. Ә иң мөһиме - без кырларны химик «ашату»ны җитди арттырабыз. Планда - гектарга 78 килограмм актив матдә ашлама кертү. Без моны планлаштырып кына калмыйбыз, сатып алу бара.

- Ашламаларга һәм яңа техникага мондый акчалар кайдан? Техника паркын яңарту буенча зур планнар бар бугай.

- Без ташламалы программалардан актив файдаланабыз. 2025 елда 36,7 млн сумлык техника алдык, быел гомуми план - 96,5 млн сум! 2026 елның беренче кварталында гына 37 млн сумга 8 берәмлек техника алдык. «Татнефть» һәм «Росагролизинг» лизингы аша энергияле тракторлар алабыз. Тәэмин ителеш - 100 гектарга 208,5 ат көче.

- Тракторлардан тыш, «санлы технологияләр» турында да күп сөйлисез. Чирмешән районында механизаторга навигация нигә кирәк?

- Кырда чәчелмәгән урыннар калмасын өчен. Без ГЛОНАСС трекерлары һәм параллель йөртү системалары белән инде 204 берәмлек техниканы җиһазландырдык. Бу ягулык һәм вакыт экономиясе. Чагыштыру өчен: «БИО-АГРО» җәмгыятендә заманча «Хорш» чәчү комплекслары культивациясез үк ашламаларны турыдан-туры туфракка кертә ала, смена эчендә 100 гектарга кадәр эшкәртә. Ягулык-майлау материаллары экономиясе – 30 процентка кадәр. Менә шундый сакчыл эшләү.

- Техника белән аңлаштык. Ә кешеләр ничек? Белгечләр җитәме? Кадрлар мәсьләсен ничек хәл итәсез?

- Кызганыч, әмма бу өлкәдә проблема бар. АПКда уртача хезмәт хакы 2025 елда 69 487 сум тәшкил итте (үсеш 16%). «БИО-АГРО»да - 95 меңнән артык. Ләкин вакансияләр барыбер бар. Без махсус хәрби операция ветераннары белән дә актив эшлибез. Мәсәлән, Ринат Илгиз улы Дәүләтшин хәзер «БИО-АГРО»да тракторчы-машинист булып хезмәт куя.
Быел Чирмешән лицеенда агрокласс ачабыз. Инвестор («ЧЕРЕМШАНАГРО» ҖЧҖ) ремонт һәм җиһазлар өчен 8 млн сумнан артык акча бирде. Кадрларыбызны мәктәптән үк үстермәкчебез.

- Инде ит һәм сөткә күчик. Кәгазьдә барысы да шома, ә чынлыкта?

- Яшермим, монда да проблемалар бар. Район буенча 1 апрельгә 258 бозау алдык - бу узган елга караганда 2 процентка ким. «Юл картасы»н  үтәми калдык. Төп сәбәп - «Әккәрәй» һәм «Сөлчә» хуҗалыкларының сыер санын киметүе, кайбер КФХлар («Ибатуллина Р.С.», «Якимов Н.С.») объектив сәбәпләр аркасында ябылдылар (башлыкларның вафаты, шәхси ярдәмче хуҗалыкка күчү). «Әккәрәй», гомумән, 31 бозау алырга планлаштырган иде, ә апрель башына ноль алдылар - анда орлыкландыру буенча аутсорсинг компаниясен алыштырдылар, ләкин апрельдә үк хәл үзгәрде -35 баш бозаулары булды. Мөгезле эре терлек санын 3171 баш дәрәҗәсендә тоттык, ләкин эшләргә әле эш күп.

- Әйбәт яклары да бар бит? Тармакны кем тартып бара?

- Әлбәттә, «Ильхан». Анда уңышлар бар: 1500 башка исәпләнгән бина төзелеше тәмам, ул 100 процентка тутырылган. Теләкле сыерлар сатып алу исәбенә эре мөгезле терлек саны 212 башка артты. Ә сөт савымы буенча нәкъ менә алар быел узган елга 3 136 килограмм өстәмә бирделәр. Анда ALPRO терлек көтүен идарә итүнең акыллы программалары һәм DTM ашату белән идарә итү системасы кертелгән. «Әккәрәй» дә шундый ук системаны сентябрьдә куячак.

- Эшкәртү һәм кооперация белән эшләр ничек? Халык продукцияне сату авыр дип зарлана.

- Бездә бик әйбәт үрнәк бар - «Чирмешән» авыл хуҗалыгы кооперативы. Алар производствоны 10 процентка арттырдылар (беренче кварталда 23 тонна), үз кибетләрен ачтылар, Түбән Камада һәм Лениногорскида саталар. Ә «Багетный» азык-төлек кооперативы икмәге районнан тыш: Нурлатта, Чистайда, Әлмәттә «Магнит» һәм «Победа» кибетләрендә сатыла. Бу зур уңыш.
Шул ук вакытта 2026 елга 5 грантка гариза бар: кешеләр атчылык һәм итлеккә мөгезле эре терлек белән шөгыльләнергә телиләр.

- Соңгы сорау: әче туфраклар турында. Бу безнең районда бәла бит? Известьлау барамы?

- Әйе, әче туфраклар мәйданы - 18 240 гектар, барысы да аз гына әче. Узган ел 948 гектарда известьлау эшләре башкардык, быел план - 1011 гектар, һәм бөтен эш «БИО-АГРО» өстенә төшә. Бу чараларны кертергә кирәк, югыйсә уңыш ике тапкыр кими.

- Әңгәмәгез өчен рәхмәт.

- Рәхмәт! Үсеш нокталарыбыз бар, инвесторлар бар. Ышанам, ел уңышлы булачак.